เพศ เชื้อชาติ ศาสนา การเมือง 4 ความต่างสู่การทำให้สูญหาย Enforced Disappearance ถูกยกให้เป็นปัญหาใน ‘ระดับสากล’ ในฐานะอาชญากรรมที่ต่อต้านมนุษยชาติ (Crime Against Humanity)

รู้ไหม #EnforcedDisappearance ‘ปัญหาการถูกอุ้มหาย’ ที่เกิดขึ้นในไทยนี้ คือสิ่งที่สากลโลกถือว่าป็น ‘Crime Against Humanity’ หรือ ‘อาชญากรรมที่ต่อต้านมนุษยชาติ’ ซึ่งถูกบันทึกในร่างกฎหมายอาชญากรรมระดับนานาชาติ (International Criminal Law) ตั้งแต่ในปี 2002

โดย 3 ประเทศที่เกิดอาชญากรรมนี้สูงที่สุด: อิรัก ศรีลังกา และอาร์เจนตินา โดยมีจำนวนผู้ถูกอุ้มหายตามสถิติในปี 2009 อยู่ที่ 16,544 คน 12,226 คน และ 3,449 คนตามลำดับ #ประเทศไทยล่ะ ? – มีผู้ที่ประสบกับปัญหาดังกล่าวถึง 87 เคสที่ได้รับการบันทึกไว้ ซึ่งนั่นหมายความว่า มีความเป็นไปได้ที่ตัวเลขจริงซึ่งไม่ได้ถูกบันทึกจะมากกว่า 80 กว่ารายดังที่กล่าวมา โดยมีนักวิชาการต่างประเทศที่เข้ามาศึกษาเหตุการณ์ช่วงปราบปรามพรรคคอมมิวนิสต์ปี 2490 ที่พัทลุงได้ประเมินว่าน่าจะมีผู้ที่ถูก ‘ทำให้หาย’ ไปไม่ต่ำกว่า 3000 คนเลยทีเดียว

ซึ่งจะสังเกตไดัว่าสามประเทศดังกล่าวล้วนเป็นประเทศที่มีความขัดแย้งทางด้านการเมืองค่อนข้างสูงและต่างมีสถานการณ์ตึงเครียดทั้งสิ้น วันนี้เราจึงอยากจะมาชวนคุยถึงการอุ้มหายจากเหตุความขัดแย้ง 4: เพศ การเมือง ศาสนา ชนชาติ เพื่อร่วมตระหนักและมองเห็นมิติที่หลากหลายในสาเหตุของการอุ้มหายมากขึ้น

#เพศ – คำนี้ที่หลายๆ คนอาจไม่ตระหนัก แต่ในประเทศที่มีอคติทางเพศที่มีรากฐานมาจาก Homophobe (ความเกลียดกลัวรักร่วมเพศ) และ Transphobe (ความเกลียดกลัวคนข้ามเพศ) เคสตัวอย่างที่สะเทือนขวัญของ LGBT+ ทั่วรัสเซียในปี 2019 กับประสบการณ์ที่เหมือนภาพยนตร์สยองขวัญเรื่อง ‘SAW’ คือลิสต์ที่ใช้ชื่อเดียวกัน ซึ่งปรากฏตามเว็บต่างๆ เพื่อตามล่า LGBT+ และมีผู้ที่ตกเป็นเหยื่อคือ ‘Yelena Grigoryeva’ ผู้หญิงข้ามเพศและแอกติวิสต์เรื่องสิทธิความเท่าเทียมทางเพศ เธอถูกอุ้มหายไป ก่อนจะพบเป็นศพภายหลัง นอกจากเคสนี้ ยังมีการสร้างเว็บไซต์ตามหาแอคติวิสต์ทางเพศชาวอเมริกัน และจนกระทั่งทุกวันนี้ก็ยังไม่มีผู้ใดพบเห็น Goldberg อีกเลย และในปี 2017 ก็มี ‘Grey-Violet’ และ ‘Victoria Miroshnichenko’ นักกิจกรรมด้านความเท่าเทียมเพื่อบุคคลข้ามเพศชาวรัสเซียสองคน ถูกคุมขังใน ‘เขตแยก’ (Separatist Territory) โดยไม่มีการให้ข้อมูลเพิ่มเติมแต่อย่างใด

#เชื้อชาติ – กรณีของเชื้อชาตินั้นจะต่างไปจากกรณีอื่นตรงที่การบังคับให้สูญหายของผู้ที่ออกมาเรียกร้องในด้านเชื้อชาตินั้นมักจะตกอยู่ในตำแหน่งที่ไม่สามารถมีปากเสียงในสังคมได้มากเนื่องจากรัฐไม่ได้ทำการรับรองสัญชาติให้กับบุคคลเหล่านี้ จึงไม่สามารถเข้าถึงสิทธิและการบริการขั้นพื้นฐานต่างๆ ได้นั่นเอง อีกประการก็คือลักษณะการบังคับให้สูญหายของกรณีความขัดแย้งของเชื้อชาตินั้นมักจะลงเอยด้วยคดีที่ไม่สามารถตั้งคำถามถึงหลักฐานหรือเหตุผลของ ‘การกระทำเกินกว่าเหตุ’ ได้ ยกตัวอย่างเช่น กรณี ‘ชัยภูมิ ป่าแส’ นักกิจกรรมเยาวชนชาติพันธุ์ล่าหู่ที่แม้ไม่ได้ถูกอุ้มหายโดยตรง แต่หลังจากการถูกวิสามัญก็ไม่สามารถตรวจสอบกล้องบันทึกได้ เนื่องจากทางการให้เหตุผลว่า “ภาพถูกบันทึกทับไปแล้ว” และการเป็นคดีที่ยังปิดไม่ลงตัวแต่กํไม่สามารถทวงถามความยุติธรรมใดๆ ได้จนถึงขณะนี้

#ศาสนา – ความขัดแย้งทางด้านศาสนาที่นำไปสู่การบังคับสูญหายนั้นมักจะเกี่ยวข้องกับการขัดแย้งต่ออำนาจรัฐเสมอ โดยเฉพาะเมื่อรัฐนิยามว่าตนเป็นบุคคลที่มีศาสนาต่างกับประชาชนบางกลุ่ม โดยกรณีที่ชัดเจนที่สุดก็คือ กรณี ‘สมชาย นีละไพจิตร’ โดยทนายสมชายเป็นผู้ที่ให้ความช่วยเหลือชาวบ้านในพื้นที่ โดยเฉพาะคดีที่ประชาชนถูกกล่าวหาว่าพัวพันกับการก่อการร้ายจนจำเลยพ้นจากข้อหาได้เกือบทุกคดี เช่น คดีโต๊ะกูเฮง ( ‘กูมะนาเส กอตอนีลอ’ ) หรือ คดีหมอแว ( ‘แวมาหะดี แวดาโอ๊ะ’ )

#การเมือง – ความคิดเห็นด้านการเมืองที่ต่างคือสิ่งที่อันตรายในหลายๆ ประเทศ หนึ่งในคดีที่ขย่มขวัญคนไทยเมื่อมิถุนายนปีที่แล้วกับกรณี คดีการอุ้มหายของ ‘วันเฉลิม สัตย์ศักดิ์สิทธิ์’ นักกิจกรรมและผู้ลี้ภัยทางการเมืองไทยที่ประเทศกัมพูชาได้หายตัวไปอย่างไร้ร่องรอย คดีนี้ค่อนข้างชัดเจนว่าเป็นการทำให้สูญหายจากเหตุความขัดแย้งทางการเมืองที่แบ่งเป็นสองขั้วในประเทศไทยได้แก่ ‘กลุ่มอนุรักษ์นิยม’ และ ‘กลุ่มหัวก้าวหน้า’ ในประเทศไทย นอกจากวันเฉลิมแล้ว ยังมีอีกหลายนักกิจกรรมและนักสิทธิมนุษยชนในไทยที่หายตัวไปและตกอยู่ในชะตากรรมใกล้กันเช่น ชูชีพ ชีวะสุทธิ์ เป็นต้น

เมื่อพิจารณาถึงเหตุผลของการอุ้มหายอันเกิดจากความขัดแย้งทางการเมืองนั้น สามารถแบ่งได้เป็นหลักอยู่สองประการ หนึ่งคือเพื่อกำจัดคู่แข่งทางการเมือง และ สองคือเพื่อต้องการข่มขวัญผู้ที่มีแนวคิดในทางเดียวกันเพื่อไม่ให้เกิดการลุกฮือขึ้น อย่างไรก็ตาม เมื่อใช้คำว่าการเมือง จำเป็นต้องมีการทำความเข้าใจก่อนว่า การเมือง ที่ว่านั้นเป็นความหมายในเชิงกว้าง ไม่ใช่ความหมายเชิงแคบที่หมายถึงการเมืองแค่ในสภาหรือหมายถึงการบริหารประเทศโดยตรงแต่อย่างใด

เมื่อพิจารณาดังนี้แล้ว จึงเข้าใจได้ว่าทำไมเหตุการณ์อุ้มหายนั้นจึงไม่ได้เกิดแค่กับผู้เรียกร้องสิทธิทางการเมืองในเชิงการปกครอง แต่ยังรวมไปถึงสิทธิด้านอื่นๆ เช่น เรื่องการร้องขอสัญชาติ หรือ เรื่องการเรียกร้องความเท่าเทียมทางเพศ อีกด้วย

#ขอประณาม #บังคับสูญหาย #อุ้มหาย
#EnforcedDisappearance
#CrimeAgainstHumanity
#InternationalCriminalLaw

Content by Tobita P. Faith
Graphic by Napaschon Boontham
อ่านคอนเทนต์เรื่องเพศอื่นๆ: https://bit.ly/3hhRUzp

อ้างอิง:
Human Right Watch: https://bit.ly/392rcc2
BBC: https://bbc.in/3sIMwLI
Advocate: https://bit.ly/3o1vZ1W
Radio Free Europe: https://bit.ly/390Ty6w
Amnesty: https://bit.ly/3qIE6Sv
Wikipedia: https://bit.ly/2LHJBCp
The Matter: https://bit.ly/2Y1VrcR
WorkPoint Today: https://bit.ly/3o1witC
ภาพ: ICMP – Memorializing the Missing on Human Rights Day
#Spectrum #พื้นที่ความคิดของทุกสีสัน

SPECTRUM
SPECTRUM
พื้นที่ความคิดของทุกสีสัน