#ไม่ใช่ปลาแต่คือเหี้ย ความรุนแรงทางเพศในที่ทำงาน ที่ไม่ควรปล่อยผ่านและควรทำความเข้าใจ

จากกรณี #ไม่ใช่ปลาแต่เป็นเหี้ย – กับการใช้อำนาจเพื่อคุกคามทางเพศ กดขี่ ข่มขืนมันถึงเวลาหรือยังที่สังคมไทยจะเข้าใจและตระหนักถึงเรื่องความรุนแรงทางเพศ (‘Sexual Violence’) ในที่ทำงานให้มากขึ้นว่าไม่ควรถูกปล่อยผ่าน

#ไม่ใช่ปลาแต่คือเหี้ย หรือ #ไม่ใช่ปลาแต่เป็นเหี้ย เป็นแฮชแท็กที่ถูกพูดถึงในโซเชียลมีเดีย ซึ่งเริ่มต้นมาจากโพสต์ของคุณนุ๊ก ไอดอ (Pannaporn Prasop) สตรีมเมอร์เกมและเน็ตไอดอลชื่อดัง ที่ออกมาพูดถึงเจ้าของบริษัทสตรีมเมอร์เกมยักษ์ใหญ่เจ้าหนึ่งกับพฤติกรรมการใช้คำพูดในเชิงเหยียดรูปร่างหน้าตาของตน ตลอดไปจนถึงประเด็นการคุมคามทางเพศที่เกิดขึ้นกับผู้หญิงอีกหลายๆ คนในค่ายที่มาเปิดอกให้ฟัง หลังจากนั้นผู้เสียหายหลายคนออกมาเล่าถึงสิ่งที่ตัวเองหรือคนรอบตัวโดนกระทำ ทั้งออกมาพูดเอง และให้สัมภาษณ์ผ่านไลฟ์ของสตรีมเมอร์คนต่างๆ เราจึงมาสรุปหลากหลายประเภทของความรุนแรงทางเพศที่เห็นได้จากปรากฎการณ์ครั้งนี้เพื่อที่จะได้ช่วยให้เกิดความเข้าใจว่าพฤติกรรมแบบไหนไม่ควรเกิดขึ้นอีกต่อไปแล้ว

SPECTROGRAM: รวมรวมเรื่อง 8 ประเด็น #ไม่ใช่ปลาแต่คือเหี้ย เกี่ยวกับความรุนแรงทางเพศในที่ทำงาน ที่ไม่ควรปล่อยผ่านและควรทำความเข้าใจ
(หมายเหตุ: เนื้อหามีส่วนที่เกี่ยวข้องกับการข่มขืน การคุกคามทางเพศ)

Power harassment (การใช้อำนาจเพื่อคุกคามทางเพศ) – การคุกคามและล่วงละเมิดทางเพศแทบทุกกรณีที่ถูกออกมาเปิดโปงนี้ เกิดขึ้นได้ก็เพราะผู้กระทำมีตำแหน่งหน้าที่การงานและมีอำนาจมากกว่าผู้ที่ถูกกระทำ ทำให้ผู้ถูกกระทำรู้สึกว่าไม่มีทางเลือกอื่นนอกจากสมยอม โดยเจ้าของบริษัทที่ถูกกล่าวหานั้นมีอำนาจ รวมถึงมีทีมสนับสนุนที่แข็งแกร่ง และมีผู้ให้ความร่วมมือ (Enabler) ช่วยปกปิดในบริษัทนี้อยู่หลายคน ทำให้ตัวผู้กระทำมีปัจจัยให้สามารถจะทำอะไรกับสตรีมเมอร์ในสังกัดก็ได้ โดยไม่ต้องเกรงกลัวผลจากการกระทำ ว่าจะโดนเอาเรื่องหรือฟ้องร้อง นอกไปจากนั้น ยังมีคนบอกว่าสตรีมเมอร์ในค่ายยังถูกบังคับให้เซ็น “สัญญา” ที่มีค่าฉีกสัญญาสูงถึง 500 ล้านบาท ซึ่งถ้าสตรีมเมอร์จะออกจากค่าย ก็จะโดนเอาเรื่องฉีกสัญญามาขู่ ทำให้คนในค่ายไม่กล้าออกมาพูดเรื่องนี้เพราะกลัวว่าจะโดนไล่ออก

Quid pro quo harassment (การผูกปิ่นโตโดยไม่ยินยอม) – คำว่า Quid pro quo มีความหมายว่า การแลกสิ่งหนึ่งเพื่อให้ได้มาซึ่งอีกสิ่งหนึ่ง การคุกคามทางเพศแบบนี้จึงหมายถึงการบังคับให้มีความสัมพันธ์ทางเพศเพื่อผลประโยชน์บางอย่าง โดยในเคส #ไม่ใช่ปลาแต่คือเหี้ย ผู้เสียหายหลายๆ คนในค่ายออกมาบอกว่าถูกต้อนให้ ‘ผูกปิ่นโต’ โดยไม่ได้ยินยอม เช่น “เอาสิ่งของมายัดเยียดให้แล้วทวงบุญคุณ” บ้างก็ข่มขู่ว่าหากไม่ทำตามที่ขอ อาจจะได้งานน้อยลงหรือถึงกับโดนแบน ไม่ให้มีที่ยืนในวงการอีก เหยื่อคนหนึ่งโดนบังคับให้รับของ แต่เมื่อปฏิเสธก็โดนจูบโดยไม่มีความยินยอม กล่าวคือสตรีมเมอร์เหล่านี้อยู่ในสภาวะที่กลืนไม่เข้าคายไม่ออก เนื่องจากถูกกดดันจากผู้กระทำที่มีสิทธิ์ในการใช้อำนาจและสามารถทำให้เสียหายกับอาชีพได้ ซึ่งการคุกคามประเภทนี้ นำไปสู่การทำร้ายทางวาจา จิตใจ และ ทางร่างกายที่ตามมา

Gaslighting (ปั่นหัวให้ไม่แน่ใจในความเชื่อตัวเอง) – จากคำบอกเล่าของผู้ถูกกระทำหลายๆ คน บอกว่าผู้คุกคามมักจะพูดจาเกลี้ยกล่อมให้เหยื่อเชื่อว่าการคุกคามที่กำลังเกิดขึ้นนั้นไม่ใช่เรื่องใหญ่หรือเป็นเพียงเรื่องปกติ ตัวอย่างเช่นเคสหนึ่ง เคยโดนกอด หอม แบบไม่ได้ยินยอม และได้รับคำพูดในเชิงว่า ‘สาวๆ ก็ทำกันแบบนี้แหล่ะ กอดจูบ หอม อาบน้ำด้วยกัน’ ซึ่งลดทอนความรุนแรงของการละเมิดความยินยอมที่กำลังเกิดขึ้น คำพูดและการกระทำเหล่านี้มีผลทำให้ผู้ที่ถูกกระทำเกิดการตั้งคำถามกับตัวเองเกี่ยวกับความถูกผิดของเหตุการณ์ที่กำลังเผชิญอยู่ จนอาจจะถึงขั้นโทษตัวเองต่อเหตุการณ์ที่เกิดขึ้น และออกมาเรียกร้องความยุติธรรมหรือขอความช่วยเหลือช้ากว่าที่ควรจะเป็น

Consent violation (การละเมิดความยินยอม) – สิ่งสำคัญที่ทำให้เกิดการล่วงละเมิดทางเพศ การคุกคามทางเพศ หรือการข่มขืน ก็คือการกระทำใดๆ ก็ตามที่ไม่ได้มีความยินยอมจากฝ่ายใดฝ่ายหนึ่ง ซึ่งความสัมพันธ์ทางเพศบางครั้งที่ดูเหมือนฝ่ายหนึ่งจะ ‘ตกลง’ ก็ไม่ได้หมายความว่าจะมีความยินยอมที่ถูกต้องสมบูรณ์ 100% เสมอไป อย่างเช่น บางครั้งผู้หญิงในค่ายไม่ได้อยากจะทำตามที่เจ้าของค่ายขอแต่ก็โดนตื๊อจนต้องตกลง เพราะการปฏิเสธเป็นเรื่องยากเมื่ออีกฝ่ายกุมอำนาจอยู่ ก็ถือเป็นการละเมิดความยินยอมเช่นกัน กรณีหนึ่งที่เห็นได้ชัดคือมีการออกมาเผยว่า ระหว่าง Boot Camp (ศูนย์เก็บตัวสตรีมเมอร์) เจ้าของค่ายก็ตื๊อขอดูหน้าอกของสตรีมเมอร์ของผู้หญิงคนหนึ่ง จนเธอทนไม่ไหวและต้องยอมเปิดให้ดู

Sexual harassment (การล่วงละเมิดทางเพศ) – การละเมิดความยินยอมเพื่อความสัมพันธ์ทางเพศนั้นเกิดขึ้นได้ทั้งทางร่างกายและคำพูด และมีผลกระทบต่อจิตใจของผู้โดนกระทำอย่างมาก ตัวอย่างของบางการกระทำที่เจ้าของค่ายถูกกล่าวหาก็เช่น การลูบหัว จับมือ โอบ กอด หอมแก้ม จูบ ล้วงอวัยวะเพศเด็กในสังกัดตัวเอง หรือจะเป็นเรื่องเล่าที่ว่าอยู่ๆ ผู้กระทำก็เข้ามากอดหอมตอนที่เด็กในสังกัดล้างจานอยู่ และยังมีสตรีมเมอร์ในค่ายเคยบอกว่าเคยโดนบังคับให้ไปว่ายน้ำด้วย และถูกกอดระหว่างอยู่ในน้ำโดยไม่ถามความสมัครใจก่อน อีกทั้งยังมีการเปิดโปงว่าเจ้าของค่ายบังคับให้ผู้หญิงคนหนึ่งในค่ายนอนดูหนังบนตัวด้วย

Verbal abuse (การทำร้ายผู้อื่นโดยใช้วาจา) – เพราะการคุกคามทางเพศไม่จำเป็นต้องเกิดทางร่างกายเพียงอย่างเดียว แต่ยังเกิดผ่านทางวาจาได้ด้วย เช่น การผิวปาก การแซว (Cat calling) ซึ่งการใช้คำพูดข่มขู่และแทะโลมเป็นอีกสิ่งหนึ่งที่ผู้เสียหายหลายคนออกมาเล่าว่าเคยเจอ ตัวอย่างเช่น เหยื่อออกมาเผยว่า เจ้าของค่ายเกมแห่งนี้ได้ขอให้สตรีมเมอร์ผู้หญิงบางคนไปเป็น ‘เมียน้อย’ ของตน นอกจากนี้ การตื๊อขอคุกคามทางเพศ ‘ขอดูนม’ หรือ ‘ขอดู(อวัยวะเพศ)’ ตลอดจนยังมีการข่มขู่กดดัน และยก ‘บุญคุณ’ มาเป็นข้ออ้างในการละเมิดสิทธิ จนผู้หญิงบางคนต้องยอมตกลงเพื่อให้จบเรื่องไป อีกกรณีหนึ่งที่รุนแรงไม่แพ้กันคือเพื่อนของสตรีมเมอร์คนหนึ่งเล่าว่าสตรีมเมอร์คนนั้นโดนลวนลามจนร้องไห้เพราะทนไม่ไหว จนทำให้โดนเจ้าของค่ายด่า

Rape/Sexual assault (การข่มขืน) – การคุกคามของเจ้าของค่ายเกมดังไม่ได้หยุดแค่การพูดจาแทะโลมหรือแตะต้องตัวโดยไม่สมัครใจ แต่ยังลุกลามรุนแรงไปถึงการข่มขืน (Rape) โดยมีผู้เกี่ยวข้องเล่าว่าเจ้าของค่ายทำการจูบแล้วเอาลิ้นสอดใส่เข้าไปในปากสตรีมเมอร์ในค่าย และมีการล่อลวงหรือขืนใจเด็กในสังกัดให้มีเซ็กส์ด้วยตอนที่ผู้หญิงคนนั้นอายุเพียง 19 ปี ซึ่งผู้ถูกกระทำคนนี้ยังเล่าอีกว่าเคยถูกบังคับให้มีเพศสัมพันธ์กับตนพร้อมกับผู้หญิงอีกคนหนึ่งอีกด้วย (Threesome) ซึ่งอย่างที่ทราบกันดีว่าการข่มขืนนั้นทิ้งบาดแผลไว้ในใจของผู้ที่ถูกกระทำอย่างที่ยากจะจินตนาการได้

Victim Blaming (การกล่าวโทษเหยื่อ) – การออกมาเรียกร้องเกี่ยวกับเรื่องการคุกคามทางเพศและการข่มขืนนั้นเป็นสิ่งที่ต้องรวบรวมความกล้าอย่างมาก และอาจกระทบจิตใจได้ อย่างไรก็ตาม เมื่อสตรีมเมอร์เหล่านี้ออกมาเล่าถึงประสบการณ์ของตัวเอง กลับต้องเจอกับกระแสมากมายที่โทษว่าเหยื่อสมยอมเอง หรือเป็นความผิดของเหยื่อที่ไม่ระวังตัวพอจนเกิดเรื่องแบบนี้ขึ้น หรือบ้างก็บอกว่าสตรีมเมอร์เหล่านี้อยากดังถึงยอมให้การการกระทำทางเพศขึ้น ซึ่งการโทษเหยื่อเช่นนี้อาจส่งผลให้ผู้ที่ถูกกระทำในอนาคตอาจจะไม่กล้าออกมาพูดถึงการคุกคามที่ตัวเองเคยโดนและคนที่กระทำผิดก็อาจจะไม่ต้องรับผิดชอบ อีกทั้งยังทำให้ปัญหาของวัฒนธรรมการข่มขืนไม่หายไปสักที เพราะคนไม่ตระหนักถึงต้นเหตุของปัญหาที่แท้จริง ซึ่งก็คือคนที่ไม่เคารพในสิทธิเสรีภาพของร่างกายคนอื่น และระบบชายเป็นใหญ่ที่ให้อภิสิทธิ์และสถานะเหนือกว่ากับผู้ชาย ที่มักจะเป็นผู้ที่กระทำ

อย่างไรก็ตาม ทางเจ้าของบริษัทก็ได้ออกมาแถลงเหตุการณ์แล้วผ่านทางเฟซบุ๊กของค่าย โดยพูดถึงเคสของการ ‘ผูกปิ่นโต’ ว่าเคยเกิดขึ้นจริง แต่เกิดขึ้นด้วยความยินยอม และปฏิเสธการลวนลามคนในค่ายอย่างที่ถูกกล่าวหา (อ่านคำแถลงการณ์ฉบับเต็ม:​ https://bit.ly/3qY9AVH, https://bit.ly/2Wka1LY) มีสตรีมเมอร์หลายคนที่ออกมาต่อต้านความไม่เป็นธรรมในครั้งนี้ไม่ได้มีเพียงสตรีมเมอร์ผู้หญิงเท่านั้น แต่ยังมีสตรีมเมอร์ผู้ชายออกมาร่วมเรียกร้องและรณรงค์ด้วย ตลอดจนสตรีมเมอร์หลายคนออกที่มาประกาศลาออกจากค่ายอย่างต่อเนื่อง ซึ่งทำให้ตอนนี้ทางค่ายได้ยุติบทบาทการเป็นเอเจนซี่เหลือแต่ตัวบริษัท โดยสตรีมเมอร์ทั้งหมดให้ถือว่าสิ้นสุดสัญญาผูกมัดกับบริษัทแล้ว โดยล่าสุดผู้เสียหายส่วนนึง รวมทั้งคุณนุ๊ก ไอดอได้เข้าไปแจ้งความกับตำรวจเกี่ยวกับเรื่องที่เกิดขึ้นแล้ว และได้อัพเดทผ่านแฮชแท็กใหม่คือ #ไม่ใช่ปลาแต่เป็นเหี้ยโดยอาญา

#ไม่ใช่ปลาแต่คือเหี้ย
#ไม่ใช่ปลาแต่เป็นเหี้ยโดยอาญา
#SexualHarassment #Esports
#Spectrogram #DataDigest

อ้างอิง
Pannaporn Prasop: https://bit.ly/3qZ3Dbe, https://bit.ly/2K7A72f,
Gssspotted: https://bit.ly/3qWp2lf
Hashtag E-Sport: https://bit.ly/34hpJMt
Content by Preeyanun Thamrongthanakij,
Kantapong Chiewpimolporn,
Panita Siriwongwan-ngam
Graphic by Panita Siriwongwan-ngam
#Spectrum #พื้นที่ความคิดของทุกสีสัน

ปรียนันท์ ธำรงค์ธนกิจ
ปรียนันท์ ธำรงค์ธนกิจ
นักเขียนและนักอ่านที่จบเอกอังกฤษ โทปรัชญา จากอักษรฯ จุฬา นอกจากทุกอย่างที่เกี่ยวกับ LGBTQ+ สนใจในประวัติศาสตร์และการเมืองอเมริกาเป็นพิเศษ เวลาว่างชอบถ่ายรูปกล้องฟิล์มและหากาแฟแปลก ๆ มาลองดริป (queer, she/her)
กันตพงศ์ เชี่ยวพิมลพร
กันตพงศ์ เชี่ยวพิมลพร
นักหาทำอันดับหนึ่งที่คิดว่าจะยังคงหาทำต่อไปและตามหาตัวเองไปเรื่อยๆ เชื่อว่าเสียงของทุกคนมีความหมาย(วะวะว๊าว) เวลาว่างชอบทำตัวให้ไม่ว่าง(แฮ่)
ปณิตา ศิริวงศ์วานงาม
ปณิตา ศิริวงศ์วานงาม
Visual Designer, Content Creator & Occult lover https://ppapuru.com/