พังทลายกรอบแนวคิด การบูชาผิวขาวในศิลปะ Harmonia Rosales – ศิลปินที่ใช้พู่กันแต่งแต้มสีดำให้กลับมาเป็นความงาม

“เพราะว่าฉันสนับสนุนคนผิวดำ ไม่ได้แปลว่าฉันต่อต้านคนผิวขาว หรือคนชาติพันธุ์อื่นๆ” – เสียงของศิลปินเพนท์ติ้งลูกครึ่งแอฟฟริกันคิวบาผู้ลุกขึ้นมาใช้ฝีแปรงเพื่อสร้างสรรค์งานศิลปะในกระแสที่เรียกว่า ‘Black Art Movement’ และการต่อสู้กับ ‘ความอัปลักษณ์’ ที่โลกศิลปะมอบให้คนผิวดำ
SPECTRUM OF HUMAN: Harmonia Rosales – ศิลปินผู้ร่วมใช้พู่กันสร้างกรอบคิดใหม่ให้กับความงาม
“ผิวดำ = อัปลักษณ์” – หากเราส่องผ่านกรอบรูปเพื่อมองกรอบคิดทางศิลปะโดยเฉพาะในยุโรปที่ ศูนย์กลางในฐานะความงามนั้นมักเป็นคนผิวขาวชั้นสูง (Eurocentrism) ในทางตรงกันข้ามคนผิวดำมักจะถูกวาดให้แทบกลืนไปกับพื้นหลังและดูมีรูปร่างบิดเบี้ยวตกขอบลับตาห่างจากจุดโฟกัสหลักอยู่เสมอมา
‘ถึงเวลาแล้วไหมที่ต้องเปลี่ยนความงามให้เป็นของคนผิวดำบ้าง’ – ‘Harmonia Rosales’ คือศิลปินที่กำลังโดดเด่นในฐานะผู้รังสรรค์สุนทรียะให้ได้เกิดกับคนผิวดำบ้าง (Black Aesthetics) เธอจึงใช้ความหลงใหลในสีน้ำมันของเธอ กลับไปวาดภาพในศิลปะยุคเรอเนสซองส์ขึ้นมาใหม่ จากที่มีแต่ภาพเชิดชูผู้หญิงผิวขาวเกลี้ยงเกลาดั่งไข่มุกและน้ำนม สู่การเกิดใหม่ในแบบของเธอกับงานที่เป็นที่ฮือฮาเมื่อ วีนัสที่ออกมาจากเปลือกหอยมีผิวดำและผมหยิกตามธรรมชาติ
นอกจากในมิติของความงาม การวาดภาพของเธอยังเข้าไปแก้ไขความสัมพันธ์เชิงอำนาจที่มาจากการกดขี่เรื่องสีผิว ชาติพันธ์ุ และเพศ เช่น การแก้ไขให้พระเยซูและเทพกรีกเป็นหญิงผิวดำ การผสมผสานพระแม่มารีผู้บริสุทธิ์และเอวาที่ถูกตีตราว่าเป็นคนบาปมาอยู่ในร่างผู้หญิงผิวดำคนเดียวกัน เพื่อให้เป็นภาพแทนของคนทุกคนสวยงามแม้จะไม่สมบูรณ์แบบตามบรรทัดฐานสังคม ตลอดจนการเปลี่ยนภาพสุดคลาสสิกของดาวินชี ‘Vitruvian Man’ ที่ถูกชมนักหนาว่าเป็นภาพสัดส่วนร่างกายในอุดมคติให้กลายเป็นร่างกายเป็นเรือนร่างของหญิงเป็นผิวดำด้วย
เพราะศิลปะมีผลต่อการมองว่าอะไรงาม-ไม่งาม อะไรดี-ไม่ดี และเป็นเหมือนการสะท้อนรวมถึงผลิตซ้ำชุดความคิดแบบรูปธรรม กระแสการเรียกร้องให้ยุติการเลือกปฏิบัติจากสีผิวจึงเกิดขึ้นในมิติของโลกศิลปะด้วย ใน ‘Black Arts Movement’ ที่เริ่มขึ้นในปี 1965 หลังจากที่ ‘Malcolm X’ นักกิจกรรมชาวแอฟริกา-อเมริกาที่เรียกร้องสิทธิความเท่าเทียมระหว่างเชื้อชาติ ถูกลอบยิงถึง 21 นัด ทำให้นักกวีชาวอเมริกาผิวดำ ‘Amiri Baraka’ เริ่มการเคลื่อนไหวและตัดสินใจก่อตั้งสถาบันศิลปะ ‘Black Arts Repertory Theatre School’ ในย่านฮาร์เล็มสหรัฐอเมริกา ทำให้การต่อต้านความอยุติธรรรมจากอคติทางสีผิวเข้มข้นขึ้น พร้อมกับการแสดงออกตัวตนของคนผิวดำในโลกศิลปะโดยศิลปินผิวดำเอง
ต่อมาในปี 1968 การเคลื่อนไหวนี้ก็ถูกต่อยอดมาเป็น ‘AfriCOBRA’ ซึ่งเป็นกลุ่มศิลปินชาวแอฟริกา-อเมริกา ที่ต้องการจะสื่อสารออกไปว่าความงามแบบคนผิวดำ เป็นทั้งศิลปะและภาพแทนของความภาคภูมิใจของตัวตนคนผิวดำ (Black Pride) นอกจากนี้ยังต้องการเรียกร้องให้สังคมตระหนักถึงปัญหาการเหยียดเชื้อชาติที่สร้างบาดแผลทั้งกายและใจให้แก่กลุ่มคนผิวดำ
“ศิลปะควรจะนำมาซึ่งการเปลี่ยนแปลง เราควรใช้ความสามารถของตัวเองส่งอิทธิพลไปยังสังคม และฉันดีใจมากที่ได้เป็นส่วนหนึ่งของการเปลี่ยนแปลงนี้” – Harmonia กล่าว
อ้างอิง
ชญานิน โล่ห์สถาพรพิพิธ
ชญานิน โล่ห์สถาพรพิพิธ
นักเรียนวารสารสนเทศที่อยากเห็นการพูดคุยเกี่ยวกับเพศเป็นเรื่องปกติในสังคมไทย คิดว่าความหลายหลายของมนุษย์เป็นสิ่งที่สวยงาม และชอบไปรับพลังงานชีวิตที่คอนเสิร์ต
นภัสชล บุญธรรม
นภัสชล บุญธรรม
Illustrator & Graphic Designer