‘Poor Shaming’ – เมื่อคนจนถูกเหยียด

‘Poor Shaming’ หรือ ‘Poverty Shaming’ เป็นศัพท์ที่นำมาใช้แสดงถึงพฤติกรรมที่ไปทำให้ความจนให้เป็นสิ่งที่น่าอับอายในตัวมันเอง เป็นหนึ่งในพฤติกรรมที่สัมพันธ์กับ ’Aporophobia’ หรือการเกลียดกลัวคนจนที่เกิดจากชุดความคิดที่มาจากอคติ เช่น คนจนคือพวกขโมย เจ้าเล่ห์ โลภมาก เห็นแก่ได้ สกปรก น่าขยะแขยง หรือ ที่เรามักได้ยินบ่อยๆ: คนจน คือพวกโง่

SPECTROSCOPE: ‘Poor Shaming’ – เมื่อคนจนถูกเหยียด

Poor Shaming เช่น การตีตราความจน = โง่ ไร้การศึกษา ไร้ความพยายาม ขี้เกีนจสันหลังยาวการอ้างทำนองนี้เป็นผลพลอยได้ของชุดความคิดที่ถูกสร้างขึ้น เพื่อใช้เป็นเครื่องมือทางการเมือง เพื่อเป็นการอ้างเหตุผลว่าที่คนจนในประเทศเยอะนั้น เป็นเพราะการขาดประสิทธิภาพของตัวปัจเจก เพื่อเบลอความจริงที่ว่าระบอบของรัฐต่างหากที่ทำให้คนนั้นจนลงๆ และภายใต้วาทกรรมแบบนี้ คนจนก็ได้กลายเป็นแพะรับบาปสองชั้นที่นอกจากจะโดนละเลยแล้วนั้น ยังต้องมาเป็น ‘Sympathetic Object’ เอาไว้ให้น่าสงสาร และเมื่อรัฐเอาภาษีมาทำสวัสดิการให้ก็ต้องกราบกรานว่า เป็นบุญคุญเท่าไหร่แล้ว เพราะไม่รู้จักขยัน ไม่ทำตัวให้รวยเอง
นอกจากต้องอยู่ในชุดความคิดจากรัฐแล้ว คนจนยังต้องมาตกอยู่ท่ามกลางกลุ่มคนที่เอาชุดความคิดนี้มาถ่ายทอดเหยียดหยามซ้ำอีก เช่น จากกลุ่มคนที่เชื่อในชุดแนวคิดแบบนี้ และจากกลุ่มคนรวยที่มองไม่เห็นเรื่องอภิสิทธิ์ชนบนหอคอยงาช้างก็ออกมาโค้ชแนวคิดนี้ซ้ำๆต้องขยัน ต้องพยายาม ต้องอดทน อดออมนะ ดูฉันไว้เป็นแรงบันดาลใจเช่น ปี 2019 มีการสำรวจในสหรัฐฯ เกี่ยวกับการส่งความคิดโทษคนจนจากพรรคริพับลิกัน ก็ทำให้คนที่สนุบสนุนพรรคกว่า 60% คิดว่าคนจนที่ไม่รวยซะทีนั้น เพราะพื้นฐานขาดการตัดสินใจที่ดี และความทะเยอทะยานที่จะมีชีวิตที่ดี หรือขาด Richness Spirit”  ซึ่งมีเพียงส่วนน้อยที่จะมองเห็นความจริงที่ว่า ที่จริงแล้วการที่คนๆ นั้นจนเป็นเพราะสาเหตุหลักเกิดจากปัจจัยที่พวกเขานั้น ไม่สามารถควบคุมได้ด้วยตัวเอง ซึ่งการแก้ไขจะต้องมาจากการเข้าไปแก้ไขในระดับโครงสร้างทางการเมืองที่มันเหลื่อมล้ำ 
Poor Shaming ชนิดแบบชัดๆ แบบจน =โง่อันนี้จะชัดเจน สังเกตได้ง่าย แต่มันจะมีอีกประเภทหนึ่งที่เข้าไปทำความจนให้เป็นความโรแมนติก (Romanticizing the Poor) เช่น การที่คนรวยจำนวนหนึ่งหันมาบอกว่าความจนนั้นคือความงาม ยกตัวอย่างให้เห็นคือ ในรัฐนิวยอร์คเป็นรัฐที่เหลื่อมล้ำมากๆ แต่การตั้งคำถามในเรื่องนี้กลับน้อยลง เพราะคนรวยในความเหลื่อมล้ำนี้ระแวดระวังแล้วไม่นิยามตัวเองว่ารวย แต่หันมาใช้คำว่า ‘I work hard’ แทน พร้อมสร้างไลฟ์สไตล์แบบสมถะ และบอกว่านี่แหละคือดี คือสัจธรรมสูงสุด ใช้เปลือกแบบมัธยัสถ์ เรียบง่าย เช่น ใส่เสื้อยืดตัวเดียวสีเดียว ขับรถคันเก่าๆ กินของสตรีทฟู๊ด ใช้รถสาธารณะ (แต่ไม่บอกนะว่าแอบไปซื้อเกาะส่วนตัวกี่แห่ง หรือมีเครื่องบินเจ็ทกี่ลำแล้ว)
แล้วทีนี้คนจนและชนชั้นกลางส่วนมาก แทนที่จะตั้งคำถามในโครงสร้างทางทุนที่เอื้อต่อกลุ่มนี้หนักไปเรื่อยๆ กลับถูก Poor Shaming ในตัวเองแบบซับซ้อนและแนบเนียนไปกว่าเดิมอีก เอ้ออ ฉันเนี่ยไม่รู้จักมัธยัสถ์เอง Work ไม่ Hard พอนะ.. ดูเขาดิ ฉลาด ขยัน แล้วยังประหยัดอีก ดูเขาสิ รวยแล้วยังมาปลูกข้าว กินส้มตำปูปลาร้า ขี่วินมอเตอร์ไซค์ ย้อนมาดูตัวเองดาวน์นั่นดาวน์นี่ ของฟุ่มเฟือยทั้งนั้น อ้าวจนแล้วยังไม่เจียมสินะ ทั้งหมดทั้งมวลก็ย้อนกลับมาที่กูจน กูผิด กูขี้เกียจ ไร้ปัญญา กูทำตัวกูเอง
ประเด็นคือถึงจะให้ Work Hard จับจอบขุดทั้งวัน ทำกะเย็นกะบ่ายกะดึก ฝันถึงความสำเร็จงดงามยังไง หากโครงสร้างมันยังไม่เปลี่ยน ทุนก็ผูกขาด การกระจายรายได้ก็แย่ การเข้าถึงสวัสดิการก็ไม่เท่าเทียม การข้ามคลาสสู่สถานะรวยขึ้นคงเป็นไปไม่ได้ง่ายๆ (เพราะถ้าง่าย ความเหลื่อมล้ำจะมีตัวเลขสูงแบบนี้ไหม?)
โดยปัจจุบันกระแสต้าน Poor Shaming นี้นั้น ได้กลายมาเป็นจริยธรรมแบบหนึ่งอย่างชัดเจนขึ้น เช่น กรณีที่ธนาคาร Chase Bank ในสหรัฐฯ ออกมาทวิตขำขันเล่นมุกเสี่ยวๆ เชิงว่าคนที่มีเงินในบัญชีน้อย มีลักษณะเด๋อด๋า ก็ถูกคนวิจารณ์อย่างหนัก เพื่ออะไร? เพื่อการระแวดระวังเรื่องระบบทุนที่มันเหลื่อมล้ำ และเพื่อหยุดการเหยียดหยามทำให้คนจนอับอายด้วยอคติแบบนี้ ดังนั้น ความจนไม่ใช่สิ่งโรแมนติก และเป็นสิ่งที่ต้องเข้าไปแก้ไขในระบบโครงสร้างทางเศรษฐกิจ สังคม การเมือง และไม่ควรเอาวาทกรรมผิดๆ มาโยน มาเหยียด ให้โง่ให้เจ็บกันมากขึ้นกว่านี้เลย
จนโง่
#StopPoorShaming
อ้างอิง
  • CNN: https://cnn.it/3bFebnT
  • Washington Post: https://wapo.st/2KBVwgQ
  • The Guardian: https://bit.ly/2KwDk8e
  • Cody Delistraty: https://bit.ly/358wZcQ
  • ssir.org: https://bit.ly/3eUS1Qk
  • Book – Uneasy Street: The Anxieties of Affluence
  • ภาพ: The Potato Eaters by Vincent Van Gogh
#Spectroscope #WeScopeForYou
#Spectrum #พื้นที่ความคิดของทุกสีสัน
นภัสชล บุญธรรม
นภัสชล บุญธรรม
Illustrator & Graphic Designer